(placeholder)
comments powered by Disqus

Radbout Ziekenhuis wil dat patiënten meedoen

maandag 16 april 2012


Het Radbout Ziekenhuis in Nijmegen profileert zich als pionier van 'participatory healthcare' (ofwel: patiëntparticipatie) in Nederland. In het boekje 'de patiënt als partner' krijgt de lezer een inkijkje in de

zoektocht naar manieren om de rol van patiënten in het ziekenhuis te vergroten.


Het boekje is een verzameling gespreksverslagen met sleutelfiguren op hoge posities in het ziekenhuis (artsen, managers, bestuurders). Deze worden afgewisseld met uitstapjes naar concrete onderwerpen en filosofische bespiegelingen. Vreemd genoeg laat Lucien Engelen, eindredacteur en directeur van het Radboud REshape & Innovation Center, geen patiënten aan het woord.


Het boekje telt 49 pagina’s en is prettig geschreven. Elke geïnterviewde belicht ‘de patiënt als partner’ vanuit zijn of haar eigen gezichtspunt. Het boekje eindigt met een reactie op enkele kritische vragen die in de vraaggesprekken naar voren komen. De verhalen bieden een mooi inkijkje in de wereld van een academisch ziekenhuis. Lastiger is het om hier als lezer een rode draad te ontdekken of lessen uit te trekken. Daarvoor zijn de verhalen te divers. Het boekje bevat geen modellen, instrumenten, stappenplannen of checklists. Ook mist de tekst soms de nodige diepgang. Wetenschappelijk bewijs wordt bijvoorbeeld regelmatig aangehaald, maar bronnen worden niet genoemd.


Het boekje is online te bestellen bij uitgever Bohn Stafleu van Loghum. De papieren versie kost € 9,95 excl. verzendkosten. Het is ook verkrijgbaar als e-boek voor € 5,95.

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _


Ondanks dat het boekje overduidelijk niet is bedoeld als handleiding ‘Wat is patiëntparticipatie en hoe voer ik dat in?’ bevat het toch veel krachtige boodschappen en praktische handvatten. Ik doe hieronder een poging om deze te rubriceren onder vier kopjes.


Argumenten voor patiëntparticipatie


Ethisch

-     Geen patiënt is hetzelfde.

-     De ziekte is van de patiënt, niet van de professional.

-     Er is teveel focus op de zieke kant van de patiënt, te weinig op de gezonde kant.

-     Door de druk op financiering en efficiency zijn we onderweg onze kernwaarde (mensgerichte zorg)

      kwijtgeraakt.

-     We hebben de zorg uit de directe omgeving van mensen weggehaald. De zorg moet terug naar de

      mensen zelf.

-     Patiënten worden door participatie zelfstandiger en weerbaarder.

-     Het huidige systeem van meer productie in minder tijd is niet langer houdbaar (de rek is eruit).


Praktisch

-     Doordat we de vrijheid van patiënten inperken is er te weinig draagvlak en draagkracht voor

      medische beslissingen bij de patiënt.

-     Patiëntparticipatie leidt tot betere, gedragen keuzes in ziekteproces. Dat leidt weer tot hogere

      therapietrouw.

-     Onderzoek onder chronisch zieken toont aan: meer overleg met patiënt en minder overleg tussen

      professionals leidt tot tijdsbesparing.

-     We kunnen veel beter gebruik maken van de capaciteiten van de patiënt, waardoor zorgverleners

      minder hoeven te doen.

-     Patiënten kunnen zelf een waardevolle bijdrage leveren aan de zorg.

-     Leidt tot betere beslissingen en is doelmatiger.

-     Patiëntparticipatie is aantrekkelijk voor de patiënt en dat biedt dus concurrentievoordelen.


Maatschappelijk

-     Wetenschappelijk aangetoond: patiëntenparticipatie leidt tot lagere kosten door minder invasieve

      zorg en minder diagnostiek.

-     Patiënten zoekt tegenwoordig zelf op internet naar behandelmogelijkheden en komt met voorstellen.

      De patiënt is steeds vaker micro-expert.

-     De patiënt gaat niet meer automatisch naar het ziekenhuis in de buurt.

-     Zorg wordt steeds meer in regionale ketens, dichtbij patiënt georganiseerd. Dwingt ziekenhuis om de

      zorg naar de patiënt toe te brengen.

-     Het is een logische stap in evolutie van de zorg: na de introductie van shared decision making in de

      zorg is de volgende stap de patiënt medebehandelaar maken.


Patiëntparticipatie: hoe breng ik dat in praktijk?


Te volgen stappen voor zorgverleners

1.     Consulteren: kennismaken, de mens achter de patiënt leren kennen, wat zijn behoeften van patiënt,

        wat wil hij/zij bereiken?

2.     Informeren: ziekte, behandelmogelijkheden, zorgsysteem.

3.     Participeren: beslissingen eigen ziekteproces, beleid instelling.


Organisatie

-     Meer tijd maken voor overleg met de patiënt, minder tijd maken voor onderling overleg.

-     Groepsvoorlichting in plaats van individuele consulten.

-     Patiënten elkaar laten helpen, laten samenwerken in groepen.

-     Patiënt lid maken van behandelteam.

-     Verpleegkundige is meer gewend om relatie met de patiënt aan te gaan: hier kunnen dokters van

      leren. Maak verpleegkundige lid van het behandelteam.

-     Psychologen lid maken van behandelteam.

-     Patiënt aan tafel op alle niveaus, ook op RvB-niveau.


Technologie

-     Patiënten ondersteunen met technologie, zodat zij minder afhankelijk worden van zorgverleners.

-     Online zorg: anoniem, minder angst/schaamte, lagere drempel. Sneller hulp, sneller in contact met

      een zorgverlener.

-     De digitale poli: patiënten kunnen thuis, digitaal hun vragen stellen.

-     Uitslagen digitaal beschikbaar stellen aan patiënten, dokter op afroep beschikbaar voor toelichting.

      Patiënten lezen die liever thuis met naaste bij zich.


Opleiding

-     Doktersopleiding: aandacht voor medisch-inhoudelijke kwaliteiten (knap, maar afstandelijk) én

      menselijke kwaliteiten (contact maken, aandacht geven, luisteren).

-     Funfactor: leuke scholingsprogramma’s, enthousiaste rolmodellen.


Personeelsmanagement

-     Nieuw aannamebeleid en competentieprofiel voor dokters: dokters naast medisch-inhoudelijke

      deskundigheid ook toetsen op mensgerichtheid.

-     Benadruk bedrijfswaarden, zoals: tijd voor elkaar maken, een veilig werkklimaat scheppen waarin

      medewerkers zich welkom voelen. Stimuleer de open dialoog met oog voor de mens achter de

      professional.


Te verwachten weerstanden en obstakels


Status en machtssystemen

-     Professionals zijn hoogopgeleid, narcistisch en eigenzinnig. Dokters zijn geen volgers. Wat te doen

      met de geniale egotripper? (Suggestie in het boekje: maak gemengde teams waarin

      mensgerichtheid en ziektegerichtheid in balans is.)

-     Geen academische eer aan te behalen: vooral toegepast onderzoek en een attitude/werkwijze, geen

      bron voor fundamenteel onderzoek.

-     Veel hiërarchie en regels beïnvloeden gedrag werknemers en halen cultuur omlaag: weinig aandacht

      voor elkaar, onveilig voelen, niet welkom voelen.

-     Imago patiëntparticipatie bij professionals: tijdrovend en lastig. Hoe sexy en uitdagend maken?

-     Wie is verantwoordelijk voor als het mis gaat? Voedingsbodem voor angst: inperken vrijheid

      patiënten om risico’s te reduceren en als zelfbescherming.


Technologie

-     Online zorg: anoniem contact, naar wie moeten we de rekening sturen?

-     Patiënten worden afhankelijk van technologie.


Visie op ‘de patiënt’

-     Artsen wordt van oudsher geleerd om de patiënt bij de hand te nemen.

-     Vertrouwen van zorgverleners in de patiënt is laag. De patiënt komt volgens hen vaak de afspraken

      niet na.

-     Is de patiënt er klaar voor? Kan hij of zij deze verantwoordelijkheid wel aan? “Patiënt heeft vaak

      geen notie wat zij zelf kan of wat het ziekenhuis kan.”


Bedrijfsvoering

-     Veel financiële prikkels zijn aanbodgestuurd (meer productie leidt tot meer inkomsten).

-     Bestuurders zijn vooral gericht op productie en financiën. Patiëntenparticipatie leidt tot lagere omzet

      door minder invasieve zorg en minder diagnostiek.

-     Vergt op korte termijn extra investering in tijd en geld.


Opleiding

-     Patiëntenparticipatie is geen afgebakend brok kennis, hoe plek geven in doktersopleiding?


Maatschappelijk

-     Patiëntparticipatie dreigt een hype te worden. Dit creëert overspannen verwachtingen.


Hoe te implementeren?


Denk groot, begin klein en handel snel.

1.     Creëer bewustwording. Bouw expliciet tijd in voor bezinning (door de grote druk is die tijd er vaak

        niet).

2.     Geef ruimte en vertrouwen aan eigen invulling van dit idee door professionals. Toon leiderschap.

        Stop met pra ten en ga iets doen.

3.     Zoek de goede voorbeelden, laat ambassadeurs hun verhaal vertellen. Zet initiatiefnemers in de

        schijnwerpers. Verspreidt de krachtige, goede boodschappen. Wissel grote evenementen af met

        kleine succesverhalen.

4.     Hou vol en heb geduld. Verspil geen energie aan ongemotiveerde medewerkers.